Watergate: Президентті тақтан қалай алып тастады? - на weekend.bugin.kz
Марғұлан Ақан - на weekend.bugin.kz Марғұлан Ақан

БАҚ-тың күші

«Watergate жанжалы» деген атпен тарихта қалған бұл оқиға 1972-1974 жылдары АҚШ-та орын алған, ел президенті Ричард Никсонның отставкаға кетуімен есте қалды.

Жалпы оқиға

1972 жылдың 17 маусымында Вашингтондағы Уотергейт кешені орналасқан Демократиялық партияның төрағалығына үміткер Джордж МакГоверннің штаб-пәтеріне 5 адам жасырын кіреді.  Олар тыңдау жабдығын орнатып және кейбір ақпарат көзі  бойынша Демократтар штабының ішкі құжаттарын суретке түсіріп алған.

Бұл оқиғаның Никсон әкімшілігімен байланысы бары әлі анықталған жоқ. Сол кездегі ақпаратқа сенсек, шын мәнінде демократтардың заңсыз жазылған келіссіөздері бар таспалар және 5300 АҚШ доллары табылған. Ал ол таспалардың Watergate қонақ үйіне ешқандай қатысы жоқ болуы мүмкін. Ұсталғандарды анықтаған кезде, қамауға алынғандардың бірі Джеймс Маккарт президент Ричард Никсонның сайлау комиссиясының қызметкері және жақында ЦРУ-ның ресми өкілі болған. Қалған 4 азамат Майамиден келген кубалықтар.

Тергеу

1973 жылдың қаңтарында Уотергатқа енген хакерлердің сот процесі басталды. Наурызда Сенаттың арнайы  комиссиясы құрылып, сот тыңдауы бүкіл ел бойынша көрсетілді. Сол кезде  Американдықтардың 85% -ы кем дегенде бір кездесуді бақылаған.

Ақ үйдің кеңесшісі Ховард Хант сотта «жасырын тыңдауды» техникалық жақтан ұйымдастырушы ретінде айыпталып, 33 айға түрмеге тоғытылды. Тамыз айында Никсон прокуратураға үкіметтің дыбыс мониторингі жүйесі мен өзінің офисінде жазылған таспалар туралы түсініктеме беруден бас тартады. Президент сондай-ақ бас прокурор Элиот Ричардсонға осындай өтініш жасағаны үшін прокурор Арчибальд Коксты сотқа шақыру туралы бұйрық берді. Ал, бұл оның сеніміне кері әсерін тигізді. Қызығы Ричард президенттің бұйрығына бағынбай, қазан айында өзінің орынбасарымен бірге отставкаға кетті. Бұл отставка ел есінде «сенбідегі жаппай қырғын» деген атпен қалды. Сол уақыттың өзінде тергеу жұмыстары вице-президент Сипро Агневке де жетті. Ол да 1973 жылы қазан айында жұмысынан өз еркімен бас тартты.

1974 жылы 6 ақпанда АҚШ-тың Палата өкілдері Никсонға байланысты толық тергеу жұмыстарын бастау туралы шешім қабылдады. Президент бұған көнген жоқ. Ол атқарушы биліктің артықшылықтарына сілтеме жасай отырып, фильмдерінің нәтижелерін көрсетуден бас тартты. Алайда, АҚШ Жоғарғы соты 1974 жылғы шілдеде президенттің мұндай жеңілдіктерге ие болмағанын бірауыздан анықтап, оған дереу прокуратураға дыбыс жазылған таспаны  беруді бұйырды.

Осылай жалғасын тапқан тергеу амалдары ақыры 1974 жылдың 9 тамызында Президент Никсонның өз еркімен тақтан кетуіне себеп болды.

БАҚ-тың әсері

1973 жылдың қаңтарында басталған хакерелерге байланысты сот отырысында журналистер отқа май құйды деуге болады. Дегенмен, бұл ешқандай арандату емес, керісінше журналситердің қолына түскен ресми құпия ақпараттармен толықтырылды және елдегі барлық телеарналардан көрсетілді.

«Washington Post» журналистері Боб Вудворд пен Карл Бернштейн сценарийлік көріністер сериясын жасады және   Уотергейт дауының негізінде екі кітап жазып шықты.

Олардың бірі «Deep Throat» деген бүркеншік атын алған журналистерге Никсон әкімшілігінен алынған құнды ақпараттарды беріп отырды. Ол журналистермен өз құпиясын сақтап қалу үшін бәрін жасады. Түнде қолайлы телефон сөйлесуі, автокөліктердің жер асты автокөліктері секілді жеке орындарда кездесулер және атаулардың рәміздері пайдаланылды.

Бұл оқиға әлем есінде БАҚ-тың тікелей араласуымен және құпия ақпараттарды күнделікті бөлісіп отырған журналистердің ерлігімен сақталды.

0 Пікір Кіру