Әйелдерге ашық айырбас арқылы қол жеткізу - на weekend.bugin.kz
Қошан - на weekend.bugin.kz Қошан

Чукчи халқының тұрмыс-салты

Қатал Арктикада, жалпы, бұрын-соңды адамдар болмаған, ал бойдақ және тұрмысқа шықпаған басы бос бойжеткендер үшін болашақ жарын табу қиямет-қайыммен пара-пар дүние. Ал осындай табиғаты қатал аймақтарды мекендейтін Чукчи халқының отбасы құрып, шаңырақ көтеруі қалай жүзеге асады десеңізші.

Жалпа отбасы құруда екі жастың жас айырмашылықтарының алатын орыны орасан, бірер жарымы болмаса адамзат ежелден өзімен тетелес, жас айырмашылығы пәлендей алыс емес адаммен отбасы құрған. Сондықтан Қиыр Солтүстік тұрғындары туысқандар арасында некені әйелдер алмасу арқылы жүргізген, сонымен бірге күйеу баласы болашақ қайын атасы үшін уақытты жұмыс істегенімен қоса, болашақ әйелін және оның отбасында қосып асырап алуға міндеттелген.

Айырбас

Бір қызығы, келіншек ұрланған жағдайда да әйелдермен алмасу жүргізілді. Қыздың ашулы туыстары арамза ұрының кім екенін анықтап, оның туыстарының біреуіне өтемақы талап етуі мүмкін. Ал өтем ақыны негізінен қыз яғыный адам орынына адам алыу арқылы өндіріп отырған.

Әдетте адамдар өз балаларына өскен кезде үйленуге келісім берген.Бірақ бұл қыздарға қатысты емес! Мысалы, отбасы қызын көрші лагерьге беріп, оның орнына ересек ұлына қалыңдық алып некелестірген.

Әйел мен бұғы

Кедей Чукчи қалыңдықтың туыстарын қымбат сыйлықтармен разы ете алмайды, сондықтан, болашақ қайын атасы үшін қызының қолына лайықты екенін дәлелдеуге тура келді. Мұндай жұмыс барысы  бірнеше жылға созылуы мүмкін, ал нәтижесі қыз туыстарының жігітке деген көзқарасына байланысты болады.

Әдетте үйлену тойынан кейін жас күйеуі әйелін өз еңбегінің ақысы ретінде алады. Егер қызметкер көшуді жоспарламаса, оны болашақ қайын атасы асырап алса, ол жұмыс істемей-ақ ұнататын қызға үйленді.

Чукчи негізінен моногамды. Бұрынғы бай шөпшілердің шопандары практикалық себептерге байланысты екі немесе одан да көп әйел алуға болатын еді: әр табын жеке жұмысшыларды басқаратын және үй міндеттерін атқаратын нақты әйел бақылап отырған. Әдетте бірінші әйелі ханым болып саналды, ал екінші әйел - оның көмекшісі.

Жолдастарда бәрі ортақ

Чукчилердің арасында топтық неке деп аталатын әдет кең таралған, бұл кезде бірнеше туыстары немесе  дос-шарандары швед отбасына ұқсайды. Бұл ұлт өкілдері мұндай еркектерді «жұбайы» деп атады. Олар неке төсегінде бір-біріне жол беріп, жұбайларын алмастырды.

Бұл әдет-ғұрып Қиыр Солтүстікте өмір сүрудің қиын жағдайына байланысты туындаған болуы мүмкін, өйткені тундрада серуендейтін шөпші малшы көрші лагерьде баспана мен үй таба алады, егер оның әйелі (ортақ неке) досы сонда тұрса.

Топтық неке адамдарды одан сайын байланыстырды, өйткені онда туылған балалар көп кездесетін болды. Олар үлкен отбасының барлық мүшелерінің қолдауы мен назарына сене алар еді.

Әрине, кедей Чукчи көбінесе бай туыстарымен немесе көршілерімен осындай қарым-қатынасты іздеді. Сонымен қатар, топтық неке баласыз ерлі-зайыптылар үшін нағыз құтқару болды, өйткені бір әйелдің серігінің бедеулігін екіншісі өтей алады. Баланың дүниеге келуі әрдайым Чукчидің әкесі кім болғанына қарамай, оны қуанышқа бөлейді.

Қайтыс болған ағасының жесірі

Тундрада тіпті тәжірибелі бұғы шөпшілері аяздан, аштан және жыртқыштардың шабуылынан қырылды. Осындай ауыр жағдайларда, жеңіл жарақат немесе авария өлімге әкелуі мүмкін. Содан кейін бірнеше кішкентай балалары бар әйел жесір қалды.

Егер Чукчиде жесірге үйлену және балаларын асырап алу міндеті марқұм күйеуінің ағасымен інілерінде қалмағанда жесір қыйын жағдайда қалып жан тапсыруы мүмкін еді. Ал жесірге үйлену үшін марқұмның ең жас туысы болуы керек. Егер марқұмның інілері болмаса, оның жиені немесе немере інісі жесірге үйленді.


0 Пікір Кіру